Прекинот на електричната енергија што го парализираше лондонскиот аеродром Хитроу во март оваа година и ги наруши животите на повеќе од 270.000 патници беше резултат на низа дефекти и непочитување на предупредувањата што можеа да ја спречат катастрофата, според новиот извештај на Националниот оператор на енергетски систем (NESO), пишува Sky News.
Прекинот на електричната енергија беше предизвикан од сериозен дефект во трафостаницата Норт Хајд, која се наоѓа во близина на аеродромот, која го снабдува Хитроу со електрична енергија. Пожар избувна во трафостаницата откако откажа втулката, односно клучна компонента на високонапонски трансформатор, а потоа пожарот брзо се прошири.
Експертите утврдија дека причина за дефектот речиси сигурно е влагата што влегла во втулката. Станува збор за компонента направена од слоеви хартија и метална фолија натопена во масло, а токму влагата во тоа изолационо масло можела да предизвика дефект и експлозија.
Но, она што најмногу ги загрижи истражителите беа два специфични моменти во кои дефектот можеше да се спречи, а на кои Националната електрична мрежа, одговорна за одржување на трафостаницата, не реагираше.
Првата можност беше пропуштена во 2018 година, кога примероците од масло покажаа зголемено ниво на влага. Според внатрешните упатства на Националната мрежа во тоа време, таков резултат беше знак за „итна замена на втулките“ бидејќи укажуваше на висок ризик од дефект. Сепак, како што известува NESO, „немаше одговор“.
Вториот пат кога предупредувањето беше игнорирано беше во 2022 година, кога беше планирано големо одржување на системот, но одложено.
„Проблемот не е решен како резултат на тоа“, се наведува во извештајот на NESO.
Со начинот на кој беше дизајнирана внатрешната мрежа на Хитроу, губењето на само еден од трите приклучоци за напојување беше доволно за да предизвика прекин на електричната енергија на клучните системи на аеродромот. Ова, се вели во извештајот, го доведе аеродромот до виртуелен застој – целосно без струја, без светла и без можност за нормално функционирање.
Аеродромот Хитроу беше надвор од употреба од утрото на 21 март до околу 18 часот тој ден. Во тој период, околу 1.300 летови беа откажани, а плановите на повеќе од 270.000 патници беа сериозно нарушени. Покрај тоа, повеќе од 71.000 домаќинства и бизниси останаа без електрична енергија, а штетата се проценува на десетици милиони фунти.
Систем без контроли
Финтан Слај, извршен директор на NESO, рече дека во рамките на системот на Националната мрежа „немало контрола што би препознала дека проблемот со влагата е занемарен“.
„Дефектот беше идентификуван, но од некоја причина трансформаторот не беше веднаш исклучен и поправен“, рече Слај. „Немало контрола што подоцна би проверила и би рекла: „Почекајте малку, сè уште не сме го поправиле ова.“
Тој, исто така, предупреди на поширок проблем со системот што дозволува да се појават слични дефекти. Том Кларк, уредник за наука и технологија на Sky News, нагласи дека станува збор за многу стара опрема што се ближи кон крајот на својот корисен век, а овој инцидент јасно покажува што може да се случи ако таквата инфраструктура не се одржува.
Кларк остро оцени дека сигурноста на мрежата е „тенка како хартија“, посочувајќи дека токму поради оваа состојба се случило „катастрофалното откажување на втулката во високонапонскиот трансформатор“.
Недостаток на координација и слабо приоритизирање
Друг проблем што е истакнат во извештајот е недостатокот на координација и лошата категоризација на критичната инфраструктура. Операторите на електричната мрежа честопати не знаат точно кои локации се од национално значење и затоа не им даваат приоритет што треба да го имаат.
На сослушувањето пред парламентарниот комитет за транспорт на 2 април, Најџел Викинг, директор на Здружението на оператори на аеродроми Хитроу, рече дека властите на Хитроу претходно предупредиле за состојбата на трафостаницата. „Ова не е прв пат да го покренеме овој ризик“, рече Викинг. Хитроу, исто така, одговори на наодите од извештајот. Во соопштението се вели:
„Застарените регулативи, несоодветните заштитни мерки и неуспехот да се одржи инфраструктурата од страна на Националната мрежа доведоа до ова катастрофално затемнување.“ „Очекуваме Националната мрежа внимателно да размисли какви мерки може да преземе за да се осигури дека ова нема да се случи повторно.“
Хитроу, исто така, рече дека сопствената истрага, предводена од поранешната министерка Рут Кели, идентификувала 28 клучни препораки, од кои многу веќе се спроведуваат.
„Не можевме да добиеме директор“
Кели објави во мај дека извршниот директор на аеродромот не можел да биде контактиран за време на кризата бидејќи неговиот телефон бил на нечујна функција. Овој детаљ, иако навидум безопасен, укажува на несоодветна организација и управување со кризи во критични ситуации.
Ед Милибанд, секретарот за енергетика, рече дека наодите се „длабоко загрижувачки“, истакнувајќи дека „познатите ризици се игнорирани и покрај сите знаци“. Тој, исто така, објави дека регулаторот за енергија Ofgem ќе отвори формална истрага за можни прекршувања на дозволите поврзани со развојот и одржувањето на електричната мрежа во Норт Хајд.
„Постојат пошироки лекции што треба да се научат од овој инцидент. Моето министерство, во соработка со други оддели, итно ќе ги разгледа заклучоците и препораките од извештајот на NESO и наскоро ќе објави одговор“, рече Милибанд.
Националната мрежа ги признава неуспесите, но ги објавува мерките
Националната мрежа вели дека веќе спроведува дополнителни мерки за спречување на слични инциденти. Во соопштението се вели дека има „обемна програма за инспекции и одржување на опремата“ и дека веќе започнала „темелен преглед“ на тоа како ги анализира примероците од нафта и прави проценки на ризикот. Исто така, објави дека повторно ќе ги тестира сите трафостаници што снабдуваат критична инфраструктура, како што се главните транспортни центри и болниците.
Портпаролот на мрежата изјави: „Целосно ги поддржуваме препораките во извештајот и сме посветени на соработка со NESO и другите партнери. Подготвени сме да соработуваме со владата, регулаторите и индустријата за да ги спроведеме сите препораки.“
Метрополитенската полиција на 25 март соопшти дека не пронашла докази што укажуваат на сомнителна или намерна саботажа во овој случај.