Ултравиолетовиот (УВ) индекс е показател за дневното ниво на сончево зрачење и открива колкав е ризикот од изгореници на кожата, но и од развој на рак на кожа. Експертите советуваат секојдневно да се проверува УВ индексот, да се користи крема со заштитен фактор и да се избегнува изложување на сонце во периодот кога зрачењето е најсилно.
Што значат вредностите на УВ индексот?
УВ индексот е развиен во Канада во 1992 година како едноставна скала за проценка на интензитетот на сончевото зрачење и потребното ниво на заштита.
- 1 до 2 – ниско ниво на зрачење, доволни се очила за сонце и крема со заштитен фактор.
- 3 до 5 – умерен ризик, потребна е дополнителна претпазливост.
- 6 до 7 – високо ниво, се препорачува ограничување на престојот на сонце, барање сенка и носење заштитна облека.
- 8 до 10 – многу високо зрачење, незаштитената кожа може брзо да изгори.
- 11 и повеќе – екстремно високо зрачење, при што изгореници може да се појават за само неколку минути.
Од што зависи УВ индексот?
Вредноста на УВ индексот се менува во зависност од повеќе фактори. Густите облаци можат да блокираат дел од УВ-зраците, додека ретките и светли облаци понекогаш го засилуваат нивното дејство преку рефлексија.
Зрачењето се зголемува и со надморската височина – приближно за два проценти на секои 300 метри. Најсилно е во близина на екваторот, а во нашите краишта највисоки вредности се бележат од април до август, особено меѓу 10 и 16 часот.
Снегот рефлектира до 80 проценти од УВ-зраците, песокот околу 15 проценти, а водата околу 10 проценти, што дополнително ја зголемува изложеноста.
Кои се опасностите?
Прекумерното изложување на сонце може да предизвика акутни изгореници, но и долгорочни здравствени последици.
УВ-зраците можат да предизвикаат оштетување на клетките и генетски мутации, со што се зголемува ризикот од рак на кожа. Раното откривање значително ги подобрува шансите за успешно лекување, па затоа се препорачуваат редовни самопрегледи и превентивни дерматолошки прегледи.
Кај некои луѓе сонцето може да предизвика фотосензитивност – алергиска реакција што се манифестира со осип, црвенило или уртикарија, а одредени лекови дополнително ја зголемуваат чувствителноста на кожата.
Покрај тоа, УВ-зрачењето го забрзува стареењето на кожата, појавата на брчки, пигментни дамки и промени во тенот. Се проценува дека околу 90 проценти од видливите знаци на стареење на кожата се поврзани со изложеноста на сонце.
Штетните последици не се ограничени само на кожата. Сончевото зрачење може да ги оштети очите, да го зголеми ризикот од катаракта и макуларна дегенерација, а истовремено може и да го ослаби имунолошкиот систем.
Како најдобро да се заштитите?
Лекарите препорачуваат да се избегнува директно изложување на сонце во периодот од 10 до 16 часот, кога УВ-зрачењето е најинтензивно.
Кремата за сончање треба да се нанесе околу 15 минути пред излегување и повторно да се нанесува на секои два часа, како и по капење или обилно потење. Најдобар избор се водоотпорни креми со широк спектар на заштита и заштитен фактор SPF 30 или повисок.
Се препорачува носење шешир, очила за сонце со 99 до 100 проценти УВ-заштита, лесна заштитна облека и престој во сенка кога тоа е можно. Во летните денови важно е и да се внесуваат доволно течности.
Проверете го УВ индексот пред да излезете
УВ индексот денес е лесно достапен преку метеоролошките веб-страници и мобилните апликации за временска прогноза. Редовната проверка на оваа вредност може да помогне подобро да ги испланирате активностите на отворено и навремено да преземете мерки за заштита од штетното сончево зрачење.