Вештачката интелигенција забрзано ја зголемува побарувачката за електрична енергија, а достапноста на стабилно напојување станува еден од клучните услови во глобалната трка за изградба на нови дата-центри. Македонија се обидува да ја искористи оваа тенденција преку развој на енергетската инфраструктура и привлекување инвестиции во центри за податоци и ВИ-технологии.
Премиерот Христијан Мицкоски неодамна откри дека во тек се разговори со шест компании заинтересирани за изградба на дата-центри во земјава. Досега јавно е потврдена само „Rumble“, компанијата на Крис Павловски. Имињата на останатите пет компании, потенцијалната вредност на инвестициите и можните локации засега не се објавени.
Планот се темели на развој на енергетска инфраструктура која би обезбедила стабилно производство на електрична енергија. Според најавите, зголеменото снабдување со природен гас и изградбата на нови енергетски капацитети би можеле да создадат услови за работа на големи дата-центри.
Причината е во брзиот раст на потрошувачката на електрична енергија од оваа индустрија. Според проценките на Меѓународната агенција за енергија (IEA), глобалната потрошувачка на дата-центрите се очекува да порасне од околу 485 терават-часови во 2025 година на приближно 950 терават-часови во 2030 година. Потрошувачката поврзана со дата-центри наменети за вештачка интелигенција, пак, би можела да се зголеми за околу трипати во истиот период.
Тоа значи дека за привлекување големи технолошки инвестиции веќе не се доволни евтино земјиште, добра интернет-инфраструктура и квалификуван кадар. Компаниите бараат и големи количини сигурна електрична енергија која може континуирано да се обезбедува.
Во тој контекст се вклопуваат и плановите за гасната инфраструктура во земјава. Интерконекторот со Грција е проектиран со почетен капацитет од 1,5 милијарди кубни метри природен гас годишно, со можност капацитетот да се зголеми до три милијарди кубни метри. Според Министерството за енергетика, неговото пуштање во употреба е планирано за 2027 година.
Паралелно се развива и гасната врска кон Србија, преку која првите количества гас се очекуваат во 2028 година. Новата инфраструктура би требало да ја зголеми сигурноста и можностите за снабдување со природен гас, но и да создаде услови за дополнителни производствени капацитети за електрична енергија.
Гасот, сепак, не е единствениот извор што може да ги напојува дата-центрите. Во светот се комбинираат обновливи извори, батериски системи, нуклеарна енергија и гасни централи. IEA очекува обновливите извори и природниот гас да имаат значајна улога во покривањето на растечката побарувачка за електрична енергија од дата-центрите во следните години.
Една од компаниите со кои Македонија разговара е „Rumble“, која во 2026 година ја презеде германската Northern Data и со тоа значително го прошири своето присуство во инфраструктурата за вештачка интелигенција и cloud-услуги.
Преку новиот инфраструктурен сегмент Quake AI, компанијата располага со околу 22.000 графички процесори Nvidia H100 и H200, распоредени во дата-центри, како и со околу 250 мегавати активиран и договорен енергетски капацитет.
Евентуалната инвестиција на компанија од ваков тип во Македонија би значела повеќе од изградба на класичен дата-центар. Тоа би подразбирало создавање инфраструктура способна за обработка на огромни количини податоци и работа со современи модели на вештачка интелигенција.
Сепак, засега станува збор за разговори, а не за финализирани инвестиции. Не се познати големината на потенцијалните центри, нивните енергетски потреби, вредноста на инвестициите, локациите или роковите за реализација.
Токму овие параметри ќе покажат каква би била реалната економска тежина на најавените проекти.
Глобалниот развој на вештачката интелигенција постепено ја менува и логиката на технолошките инвестиции. Компаниите повеќе не бараат само квалификуван кадар, капитал и интернет-инфраструктура, туку и големи количини сигурна електрична енергија.
За Македонија тоа отвора можност новата гасна и електроенергетска инфраструктура да добие дополнителна економска функција – да стане основа за привлекување на индустрија поврзана со дата-центри и вештачка интелигенција.