Израел бележи висока излезност на парламентарните избори, кои се одржуваат во услови на длабоки политички поделби, безбедносни предизвици и прашања за иднината на демократските институции. До 10 часот наутро гласале 16,7 проценти од избирачите, односно околу 1,2 милиони граѓани. Според објавените податоци, ова е највисока излезност во тој дел од денот од 1981 година.
Изборната трка се води меѓу блокот на актуелниот премиер Бенјамин Нетанјаху и опозицискиот блок, во кој значајна улога има поранешниот началник на Генералштабот Гади Ајзенкот. Анкетите објавени пред гласањето покажуваат тесна трка, но ниту еден од двата табора засега не се очекува да освои 61 пратеничко место, колку што е потребно за парламентарно мнозинство. Тоа отвора можност за долги преговори за формирање влада.
Безбедноста во центарот на изборната кампања
Безбедносната политика е меѓу главните теми во кампањата. Опозицијата го обвинува Нетанјаху за пропустите што му претходеа на нападот на Хамас од 7 октомври 2023 година, кога, според наведените податоци, беа убиени речиси 1.200 луѓе, а 251 лице беше однесено како заложник во Појасот Газа.
Опозициските партии бараат формирање независна истражна комисија за да се утврди одговорноста за безбедносните пропусти. Нетанјаху долго време се спротивставува на таквото решение, оценувајќи дека комисијата би можела да биде пристрасна кон него.
Премиерот, од друга страна, во кампањата ги истакнува воените и стратешките резултати на Израел на Блискиот Исток, како и блиските односи со американскиот претседател Доналд Трамп. Тој настојува да се претстави како лидер кој може да ја гарантира безбедноста на земјата.
Израел има пропорционален изборен систем, поради што владите традиционално се формираат преку коалиции. Опозицискиот „блок за промени“ обединува партии со различни идеолошки позиции, но со заедничка цел – заминување на Нетанјаху од премиерската функција. Меѓу политичките фигури во овој табор се Гади Ајзенкот, поранешниот премиер Нафтали Бенет, Авигдор Либерман и Јаир Голан.
За да остане на власт, Нетанјаху ќе треба да обезбеди поддршка од крајнодесничарските и ултраортодоксните партии, кои се дел од неговата актуелна коалиција.
Спорови за демократијата и судските реформи
Покрај безбедноста, важна тема во изборната кампања е и состојбата со демократските институции. Опозицијата предупредува на можни последици од политиките на Нетанјаху, кој се соочува со судење за корупција, обвиненија што тој ги негира.
Контроверзните судски реформи што ги промовираше неговата влада претходно предизвикаа масовни протести во Израел, уште пред нападите на 7 октомври.
Во текот на кампањата се појавија и медиумски извештаи за наводни обиди на Нетанјаху да поттикне нова воена акција против Иран. Според објавените информации, таквите планови наишле на противење од воениот врв, а се споменувале и разговори со американската администрација. Нетанјаху ги негираше овие извештаи.
Дополнителни реакции предизвика и слика генерирана со вештачка интелигенција, која тој ја објави на крајот од кампањата, прикажувајќи нуклеарна бомба што погодува Тел Авив. Премиерот порача дека е единствениот лидер способен да го заштити Израел во случај Иран да се здобие со нуклеарно оружје, додека Ајзенкот го критикуваше неговиот настап.
Воената служба и војната во Газа меѓу клучните прашања
Прашањето за воената регрутација дополнително ги продлабочува поделбите во израелското општество. Владата на Нетанјаху не ја спроведе одлуката на Врховниот суд со која се бараше ултраортодоксните Евреи што посетуваат религиозни училишта да подлежат на воена служба.
Темата предизвикува незадоволство кај дел од јавноста, особено во услови кога илјадници други граѓани беа мобилизирани за воените операции.
Во однос на Газа, Ајзенкот најавува дека ќе се обиде да го прекине владеењето на Хамас во рок од 18 месеци, преку мировен план предводен од САД или со воени средства. Израел, во меѓувреме, продолжува со напади во Појасот Газа, наведувајќи дека цел се припадници и оперативци на Хамас.
Според податоците на Министерството за здравство во Газа, управувано од Хамас, од почетокот на војната во октомври 2023 година загинале повеќе од 74.000 луѓе. Обединетите нации ги оценуваат овие податоци како веродостојни. Војната предизвика меѓународни критики за израелските воени операции и ги оптовари односите на земјата со дел од нејзините сојузници.
Неизвесни коалициски преговори
Во изборната математика важна улога би можеле да имаат и арапските партии, кои претставуваат значаен дел од населението. Теоретски, нивната поддршка би можела да влијае врз формирањето на следната влада, но повеќето водечки еврејски партии досега ја отфрлаа можноста за соработка со нив.
Се шпекулираше и за можноста арапските партии неформално да поддржат малцинска влада предводена од Ајзенкот, но Авигдор Либерман, кој би можел да биде важен партнер во коалициските преговори, ја отфрли таа опција.
Дополнителна неизвесност создава и гласањето на Израелците што живеат во странство, како и на младите избирачи што првпат учествуваат на избори. Излезните анкети се очекува да дадат првична слика за резултатите, но конечната распределба на мандатите може да се разликува од првичните процени.
Доколку ниту еден блок не успее да обезбеди мнозинство, Израел би можел повторно да се соочи со политички ќор-сокак и нови избори. Слична ситуација имаше и во периодот од 2019 до 2022 година, кога земјата неколкупати гласаше поради тешкотиите во формирањето стабилна влада.