Од околу 40 европски земји кои имаат вооружени сили, вкупно 14 имаат некаков вид на воена служба, некои земји како Шведска одлучија повторно да го воведат и Молдавија да го укине, покажува истражувањето објавено во емисијата „Дозволете“ на српска Радио телевизија.
Како што наведуваат, во Европа воена служба имаат Финска, Шведска, Норвешка, Данска, Австрија, Швајцарија, Литванија, Естонија, Русија, Белорусија, Украина, Грција, Турција и Кипар.
„Системите се различни, секоја земја има свои специфики, но тие можат да бидат поделени во две групи со полиберален и поригиден систем на воена служба“, се вели во анализата, додавајќи дека Молдавија неодамна одлучила да го укине воениот рок, додека граѓаните на Австрија и Швајцарија ја одбиле на референдум таквата идеја.
Некои земји од НАТО го укинаа и го вратија воениот рок. Поточно, Литванија ја укина таа обврска во 2007 година, но ја обнови осум години подоцна и постои голем интерес за воена служба поради страв од можен напад од Русија.
Како што е наведено, во повеќето земји постои и опција за право на приговор на совеста, а во тој случај регрутите служат во граѓански и државни институции.
Во Финска, војската е задолжителна за мажите со работоспособност, додека жените служат доброволно. Воената служба трае од 165 до 347 дена, во зависност од специјалноста, додека околу 20 проценти од Финците служат 11 месеци во државната служба.
Швеѓаните го укинаа воениот рок во 2010 година, но повторно го воведоа во 2018 година. Од околу 90.000 млади мажи и жени кои стануваат возрасни секоја година, армијата регрутира околу 13.000 и поканува околу 4.000 физички и психички најспособни да служат, додека останатите немаат никакви обврски. Воената служба трае од четири до 12 месеци.
Во Норвешка, тие служат доброволно шест, 12 или 18 месеци, така што сите возрасни момчиња и девојчиња се регрутираат, а оние кои изразуваат подготвеност за такво нешто, се повикани во војска. Момчињата и девојчињата се еднакви во правата и обврските, а по истекот на рокот, државата им дава одредени привилегии во школувањето или вработувањето.
Естонија никогаш не го укинала воениот рок и тамошната армија трае од осум до 11 месеци, додека Литванија го воведе воениот рок. Годишно во таа земја служат околу 4.000 регрути, а тие имаат плата од околу 3.000 евра, што е неколку пати повеќе од просечната плата во таа земја. Работодавачите кои ангажираат поранешен војник се ослободени од данок и придонеси за шест месеци.
Швајцарците со огромно мнозинство во 2013 година, на референдум одбија да ја укинат општата воена служба, а регрутите кои не сакаат да служат плаќаат данок од три проценти од годишната плата до 37-годишна возраст.
Во Австрија, воената служба трае шест месеци, а нешто повеќе од половина од регрутите одлучуваат да служат под оружје, додека останатите извршуваат цивилна служба.
„Молдавија е земја со специфична ситуација. Еднострано одделен дел од територијата по војната во 90-тите години, Приднестровие, го укина воениот рок во последните неколку години. Од 2018 година, официјалната државна политика е да се оди на професионална армија и целта е во текот на оваа година вооружените сили да бидат целосно професионализирани, што ќе зависи од финансиската состојба во земјата”, се наведува во анализата на емисијата „Дозволите”.
Во Северна Македонија во моментов има доброволно служење на воен рок, односно сите граѓани кои ги исполнуваат условите за воена служба можат доброволно да се упатат на служење воен рок по наполнување на 18 години, но не подоцна од наполнети 26 години.
Неодамна во дебатниот магазин „Клик Плус“ со министерката за одбрана Радмила Шекеринска разговаравме за тоа дали се размислува за враќање на воениот рок во Македонија.
Таа смета дека во моментов враќањето на воениот рок не е добра опција, а објасни и зошто:
„Прво треба да ја опоравиме армијата од еден десетгодишен пост. Се навикнале да функционираат со минимум пари, и да се откажат од многу работи. Не зборувам за луксуз, туку за елементарни услови за работа. Редовно служење на воен рок, бара многу повеќе пари. Треба да се обезбедат ресурси, згради, услови, храна… Никогаш не превземаме обврски кои не можеме да ги реализираме“, изјави Шекеринска, која напомена дека Франција и дел од балтичките држави полека почнуваат да размислуваат за оваа идеја.