Американско-иранскиот рамковен договор предвидува формирање на приватен фонд вреден 300 милијарди долари, наменет за поттикнување инвестиции во Иран, а повеќе од половина од оваа сума веќе е обезбедена, изјавил за „Ројтерс“ извор директно запознаен со договорот.
Фондот е замислен како економски поттик за двете страни да постигнат конечен договор. Изворот, кој побарал анонимност бидејќи планот сè уште не е официјално објавен, навел дека Вашингтон и Техеран се подготвуваат да го потпишат договорот во петок.
Американски и ирански претставници во неделата соопштија дека постигнале рамковен договор за завршување на конфликтот што започна по нападите на американските и израелските сили врз Иран на 28 февруари. Договорот предвидува прекин на американската блокада кон Иран и повторно отворање на Ормускиот Теснец, една од најважните светски рути за транспорт на нафта и гас.
Според изворот, новиот фонд ќе биде приватен инвестициски механизам, а не програма за обнова или исплата на воени отштети. Во него нема да има владини средства ниту грантови. Финансиска поддршка веќе ветиле компании од САД, арапските земји од Персискиот Залив, Азија, Јужна Америка и Африка.
Планираните инвестиции ќе бидат насочени кон енергетиката, логистиката, производството и транспортот.
Висок ирански извор за „Ројтерс“ изјавил дека Техеран првично барал 400 милијарди долари како компензација за штетите од војната, но Вашингтон одбил да ја прифати таа сума. Потоа била предложена идејата за создавање на таканаречениот Фонд за обнова и развој.
Според предлогот, регионалните држави би придонесувале преку обезбедување кредити, отворање кредитни линии или директно финансирање на обновата на објекти оштетени во војната, меѓу кои челичарницата „Мобаракех“, рафинерии, аеродроми и друга инфраструктура.
Иран, кој располага со втори најголеми докажани резерви на природен гас во светот и четврти најголеми резерви на нафта, во последните четири децении речиси и да не привлекувал значајни странски инвестиции поради американските и меѓународните санкции.
Земјата има повеќе од 92 милиони жители, претежно млада и образована популација, разновидна индустриска база и значителен неискористен потенцијал во секторите како петрохемијата, рударството, туризмот и земјоделството.
Изворот нагласува дека инвестицискиот фонд е целосно одвоен од паралелните преговори за укинување на американските санкции и ослободување на иранските државни средства замрзнати во странство. Станува збор за два различни финансиски механизми со различни цели и временски рамки.
Фондот нема да биде формиран ниту ќе почне да функционира сè додека не биде постигнат конечен и задоволителен договор. Меморандумот за разбирање, кој треба да биде потпишан, има за цел да го дефинира процесот во следните 60 дена.
„Фондот ќе биде формиран само по потпишувањето на конечниот договор. Во овие 60 дена администраторите ќе работат со иранските власти и инвеститорите за да ги планираат и дефинираат проектите“, изјавил изворот.
Министерствата за надворешни работи на Иран и Пакистан, кој посредувал во договорот за инвестицискиот фонд, засега не одговориле на барањата за коментар.
Портпаролка на Белата куќа упатила на интервју на потпретседателот Џеј Ди Венс за CBS, во кое тој изјавил дека Иран би можел да добие пристап до фонд за обнова од 300 милијарди долари поддржан од земјите од Заливот, доколку ги исполни обврските од договорот со Вашингтон. Тоа вклучува демонтирање на нуклеарната програма, отстранување на залихите збогатен материјал и прифаќање строг систем за инспекција и контрола.
Изворот не открил кој ќе управува со фондот, посочувајќи дека клучните детали сè уште се предмет на разговори.
Меѓу компаниите кои веќе изразиле подготвеност за вложување се фирми од Јужна Кореја, Јапонија, Сингапур, Малезија и САД, но не е објавена целосна листа.
Шеесетдневниот меморандум претставува рамка за понатамошни преговори, а не конечен договор. Во тој период американските и иранските преговарачи ќе работат паралелно на прашањата поврзани со нуклеарната програма, санкциите и регионалната безбедност.