Во Европа постои голема зависност од странската технологија, но граѓаните сè повеќе сакаат алтернативи кои се под контрола на Европската Унија. Прашањето е колку Европејците се подготвени да ја платат цената за дигитален суверенитет?
Околу 80 отсто од дигиталната инфраструктура и технологијата во Европа доаѓа од земји надвор од ЕУ.
Дигиталниот пазар е доминиран од американски гиганти како Google, Microsoft и Apple, како и од кинески компании како Alibaba и ByteDance, сопственикот на TikTok.
Сепак, мнозинството граѓани на ЕУ сакаат дигиталната инфраструктура да биде под европска контрола. Според најновиот извештај на Евробарометар, испитаниците во Шведска (94%), Финска (93%) и Данска (92%) сметаат дека ЕУ треба да им даде приоритет на ваквите инвестиции.
Во исто време, граѓаните на Унијата во голем број сакаат намалување на зависноста од технологии кои доаѓаат од земји надвор од ЕУ, како што се САД и Кина.
Овој став е најизразен кај испитаниците во Шведска (88%), како и во Германија, Данска, Финска и Луксембург (сите по 87%).
Според Јохан Линакер, виш истражувач во шведскиот истражувачки институт RISE и вонреден професор на Универзитетот во Лунд, една од причините за силната поддршка во овие земји е чувството на итност кое се рефлектира низ општеството и јавниот дискурс.
„Во Данска, на пример, американските закани кон Гренланд предизвикаа реакции и ангажман преку иницијативи за дигитален суверенитет, како што е јавната кампања ‘Danmark Skifter’“, изјави Линакер.
„Danmark Skifter“ беше кампања која се спроведуваше во првите три месеци од 2026 година, со цел граѓаните во одредени периоди да ги исклучуваат екраните или да користат алтернативни, помалку зависнички дигитални платформи.
Данската влада, исто така, издвојува околу 6,96 милиони евра (80 милиони дански круни) за периодот од 2026 до 2029 година, со цел да ја намали зависноста на земјата од големите технолошки компании.
Дали Европејците се подготвени да се откажат од странската технологија?
Кога станува збор за подготвеноста да преминат на дигитален сервис-провајдер со седиште во ЕУ, дури и ако тоа значи повисоки трошоци, ставовите значително се разликуваат меѓу земјите членки.
Најподготвени за таков чекор се Данците (76%), Швеѓаните и Хрватите (по 73%), додека најмалку подготвени се Естонците (35%), Бугарите и Чесите (по 45%).
„Во некои земји дигиталните алатки и инфраструктура се гледаат како обична услуга, а не како критичен дел од општествената инфраструктура, па приоритетите се насочени на друго место – што е карактеристично за дел од источноевропските држави“, објаснува Линакер.
Дополнително, мажите почесто од жените поддржуваат премин кон европски решенија, а подготвеноста значително опаѓа со возраста, при што најмладите испитаници покажуваат најголема поддршка.
Поголемата безбедност и сигурност се главните причини што би ги мотивирале граѓаните да преминат на европски услуги, особено во Грција (68%), Финска (67%) и Шведска (64%).
Веднаш потоа следува подобрата заштита на личните податоци, при што најголема поддршка за оваа причина има во Австрија (57%), како и во Холандија, Ирска и Португалија (по 54%).
Што презема Европската Унија?
Минатата недела администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп одлучи да го ограничи пристапот на странските корисници до најнапредните модели на вештачка интелигенција на компанијата Anthropic, вклучувајќи ги и странските вработени во самата компанија.
Овој потег дополнително ги засили стравувањата во Европа од таканаречено „копче за исклучување“ и даде нов поттик за политиките поврзани со технолошкиот суверенитет.
Претходно овој месец, Европската комисија го претстави пакетот за технолошки суверенитет, чија цел е зајакнување на домашниот технолошки сектор во Унијата, со силен фокус на облачната инфраструктура, услугите базирани на вештачка интелигенција, софтверот со отворен код и производството на чипови.
Предлог-законот предвидува четири иницијативи долж целиот синџир на вредност – од производство на чипови, преку инфраструктура и софтвер, до облачни услуги и вештачка интелигенција.
Највисокото ниво на заштита, кое ги опфаќа секторите како одбраната и здравството, практично би им забранило на компании надвор од Европа да добиваат јавни договори. Целта е да се спречи сценарио во кое странска влада би можела да го прекине пристапот до критични системи, како болници или воена опрема.
„Општо земено, европските држави, како и секоја друга земја, мора да го обезбедат суверенитетот и отпорноста на своите дигитални институции и дигитален простор, исто како што го прават тоа со физичката инфраструктура“, вели Линакер.
Тој додава дека тоа не значи целосно напуштање на сите решенија од трети земји, туку препознавање и проценка на ризиците што ги носат новите и постојните зависности, како и развивање капацитети за нивно управување.