Читањето на луѓето не е буквална „супермоќ“, ниту постои едноставен знак според кој може сигурно да се процени нечиј карактер. Психолошките истражувања покажуваат дека проценката на туѓите намери и особини често е сложена и подложна на грешки. Сепак, однесувањето што се повторува во различни ситуации може да даде корисни индиции.
- Лицемерите – претерано се љубезни
Љубезноста сама по себе не е знак за лицемерство. Она на што вреди да се обрне внимание е несовпаѓањето меѓу зборовите и постапките. Истражувањата за моралното лицемерство покажуваат дека луѓето понекогаш применуваат различни стандарди за себе и за другите – однесување што кај себе го оправдуваат, а кај другите го осудуваат.
Затоа, наместо да се проценува некого според тоа колку е љубезен, покорисно е да се следи дали неговото однесување е конзистентно со она што го зборува, особено кога нема очигледна корист од одредено однесување.
- Завидливите – ги понижуваат другите
Зависта често се појавува во ситуации на социјално споредување – кога сопствениот успех, статус или вредност се споредуваат со оние на другите. Истражувањата покажуваат дека споредувањето со луѓе кои се доживуваат како поуспешни може да поттикне завист, а таа може да влијае и врз однесувањето кон лицето со кое се споредуваме.
Затоа, омаловажувањето на туѓиот успех може да биде знак дека некој тешко го прифаќа туѓото напредување. Сепак, еднократна негативна реакција не е доволна за да се заклучи дека станува збор за завист.
- Благородните – помагаат без пофалби
Една од највидливите карактеристики на просоцијалното однесување е подготвеноста да се помогне на другите. Голема мета-анализа на 201 студија со речиси 200.000 учесници покажала умерена, но позитивна поврзаност меѓу просоцијалното однесување и благосостојбата. Ефектот бил особено изразен кај однесувањето што има смисла и значење за човекот.
Оттука, помагањето без очекување награда, признание или јавна благодарност може да биде посилен показател за вистинска великодушност отколку јавно истакнување на сопствената добрина.
- Храбрите – ги признаваат своите стравови
Храброста не значи отсуство на страв. Современите психолошки истражувања ја опишуваат како способност да се дејствува и покрај стравот, откако ќе се проценат ризикот, сопствените способности и значењето на постапката.
Затоа, човекот кој отворено признава дека се плаши, но сепак презема одговорност или се соочува со проблемот, може да покаже поголема храброст од оној кој постојано се претставува како „непобедлив“. Храброста, според истражувањата, може да се развива и преку вежбање и повратни информации.
- Малите умови – зборуваат за другите
Познатата мисла дека „малите умови зборуваат за луѓе, просечните за настани, а големите за идеи“ често му се припишува на Елинор Рузвелт, но за таквата атрибуција нема сигурен извор. Истражувањето на Quote Investigator ја следи идејата до запис од 1901 година во кој мислата му се припишува на историчарот Хенри Томас Бакл, иако денешната формулација се развивала со текот на времето.
Самата изрека не треба да се сфати буквално: разговорите за други луѓе не значат автоматски дека некој има „мал ум“. Но, постојаното озборување, наместо интересот за идеи, проблеми и решенија, може да даде одредена слика за нечии комуникациски навики.
- Големите умови – зборуваат за идеи
Размената на идеи бара нешто повеќе од самоуверено изнесување ставови. Таа подразбира слушање, разбирање на туѓата перспектива и подготвеност да се преиспита сопственото гледиште.
Истражувањата за интелектуалната скромност покажуваат дека свесноста за сопствените ограничувања и подготвеноста да се земат предвид различни перспективи се поврзуваат со подобра социјална перцепција.
Затоа, човек што разговара за идеи не мора секогаш да биде „најпаметниот во просторијата“. Напротив, способноста да постави прашање, да слушне спротивен аргумент и да признае дека можеби не е во право може да биде поважен показател.
- Незнајковците – мислат дека знаат сè
Овој совет има и своја добро позната психолошка основа. Во истражувањето на Џастин Кругер и Дејвид Данинг од 1999 година, луѓето со најслаби резултати во одредени области имале тенденција значително да ги преценуваат сопствените способности. Едно од објаснувањата е дека недостигот на знаење може истовремено да го отежне препознавањето на сопствените грешки.
Тоа, сепак, не значи дека секој самоуверен човек е неук. Попрецизен заклучок е дека високата самодоверба не е секогаш еднаква на висока компетентност. Подготвеноста да се каже „не знам“ или „можеби грешам“ може да биде знак на подобра метакогнитивна свест.
- Мудрите – знаат кога да молчат
Мудроста не се состои само од количината на знаење, туку и од способноста да се процени кога и како тоа знаење треба да се употреби. Современите истражувања ја поврзуваат мудроста со интелектуална скромност, препознавање на неизвесноста и промената, гледање од туѓа перспектива и барање компромис.
И способноста да се слуша е важна. Истражување објавено преку Американската психолошка асоцијација покажало дека луѓето можат попрецизно да ги препознаваат емоциите на другите кога внимателно слушаат, отколку кога се потпираат само на визуелни сигнали.
Затоа, молчењето не мора да значи незнаење или незаинтересираност. Понекогаш да се слушне соговорникот, да се размисли и дури потоа да се одговори е посилен знак на зрелост од потребата секогаш да се има последниот збор.
Што навистина ни кажуваат овие осум совети?
Овие совети можат да послужат како корисни насоки за набљудување, но не и како сигурен тест за карактерот. Еден гест, една реченица или една реакција не се доволни за да се „прочита“ човек.
Најкорисно е да се набљудуваат повторливите обрасци на однесување, особено во различни ситуации – како човек се однесува кога нема корист од тоа, како реагира на туѓ успех, дали ги признава сопствените грешки и дали умее да слуша.