Реакциите против Калас ги откриваат суровите вистини за надворешната политика на ЕУ
Каја Калас се најде во политички вртлог откако неформален документ поврзан со француската влада предложи неколку идеи за драстично преуредување на нејзината функција како висок претставник на Европската Унија за надворешна политика, пишува Еуроњуз.
Документот нуди три опции, од кои една би го зајакнала нејзиното портфолио и би ги проширила нејзините надлежности кон трговијата и економскиот развој. Другите две опции, пак, значително би ја ослабнале нејзината улога преку префрлање на овластувањата или кон Европската комисија, предводена од Урсула фон дер Лајен, или кон земјите членки.
Среде негативните наслови, Калас ја отвори можноста за нова дебата, но јасно стави до знаење дека на крајот договорите на ЕУ – кои ја утврдуваат суштината на мандатот на високиот претставник – ќе го имаат последниот збор.
„Важно е да се потсетиме дека улогите и одговорностите на институциите на ЕУ се јасно дефинирани во договорите. Таа рамка останува непроменета“, напиша Калас во интерен мејл испратен до вработените, до кој имал увид Еуроњуз.
Францускиот документ се појави во време кога критичарите на Калас стануваа сè погласни во изразувањето на незадоволството од нејзината работа. Високата претставничка предизвика реакции поради нејзините изјави за Кина, инсистирањето да се користат замрзнатите руски средства за поддршка на Украина, затегнатите односи со американската администрација и предлагањето амбициозни планови без претходни консултации со главните европски престолнини.
Општо земено, критичарите тврдат дека таа сè уште се однесува како порано, кога беше директната и гласна премиерка на Естонија, застапувајќи ставови што одат подалеку од консензусот на 27-те земји членки на ЕУ и понекогаш се доближуваат до лични мислења.
Словачкиот премиер Роберт Фицо, чест критичар на Брисел познат по своите спротивставени позиции, неколкупати повика на нејзино разрешување.
Повеќе дипломати од различни земји, зборувајќи анонимно, признаа дека реакциите против Калас се засилиле во последните недели. Сепак, тие не се согласија со францускиот документ, кој според нив малкумина навистина го прочитале. „Таа, за жал, прави многу работи со кои ја губи поддршката. Не е многу добра во градење сојузи во Советот“, изјавил еден висок дипломат, додавајќи дека „Франција во моментов е во режим на напад кон сите институции.“
Франција подоцна го ублажи значењето на документот, наведувајќи дека станува збор за истражувачка белешка што не била официјално одобрена од владата.
Според дипломатите, вистинските проблеми одат подалеку од самата Калас. Тие произлегуваат од сложен и застарен институционален систем кој го поставува високиот претставник меѓу Европската комисија – независната извршна власт каде што таа е една од потпретседателките – и Европската служба за надворешни работи (EEAS), дипломатската служба на Унијата, која ја води самостојно.
Покрај тоа, надворешната политика на ниво на ЕУ е врзана со принципот на едногласност, што значи дека одлучувањето строго останува во рацете на националните престолнини. Само едно „не“ е доволно да се блокира цела политика, дури и обична заедничка изјава. Во пракса, тоа значи дека Калас управува со надворешна политика чија насока на крајот не е под нејзина контрола.
„Европската служба за надворешни работи и функцијата висок претставник беа создадени во друго време, кога светот изгледаше сосема поинаку. Ако денес повторно го создававте системот од почеток, сигурно не би го направиле вака“, рече друг висок дипломат.
„Може ли EEAS да функционира подобро? Веројатно да. Може ли високиот претставник да прави работи поинаку во својот кабинет? Веројатно да. Но да бидеме реални – најголемиот проблем е поделениот Совет“, каде што седат земјите членки.
„Важно е ЕУ да има силен висок претставник. Тоа е во наш интерес.“
Трет дипломат посочи дека вградените ограничувања на оваа функција – што лидерите ги определуваат на почетокот на секој петгодишен мандат – ја прават речиси невозможна за успех, без разлика кој ја извршува. „Структурно гледано, високиот претставник не може да успее, без разлика кој е. Таа или тој нема алатки. Сите претходни високи претставници не успеаја, а така ќе биде и во иднина. Значи не станува збор за името“, изјави дипломатот.
Фактот што Калас доаѓа од Источна Европа дополнително ја засилува политичката реакција, според истиот дипломат, бидејќи поранешната премиерка има цврст став кон Русија што некои земји од Западна и Јужна Европа го сметаат за претеран.
Нејзините обиди да ја отфрли идејата за директен ангажман со Москва во мировните преговори за завршување на војната во Украина не дадоа резултат. Лидерите на Франција и Германија продолжуваат да ја разгледуваат таа опција заедно со Обединетото Кралство. Наспроти тоа, Полска, балтичките земји и нордиските држави редовно заземаат позиции што се совпаѓаат со оние на Калас, создавајќи ѝ простор за поддршка.
„Калас не е совршена и прави сопствени грешки, но тие не се поголеми од грешките на нејзините претходници“, рече дипломатот.
Дополнителен фактор во дебатата се растечките тензии меѓу Калас и EEAS од една страна, и Урсула фон дер Лајен и Европската комисија од друга страна.
Под водство на фон дер Лајен, Комисијата се претвори во самопрогласен „геополитички“ актер кој ја презема водечката улога во одговорите на меѓународните кризи – од руската инвазија врз Украина до енергетската криза и кинескиот индустриски вишок. Надворешната политика стана повторлива – а понекогаш и централна – тема во говорите на фон дер Лајен.
Во неколку значајни случаи, ова ширење на влијанието имаше негативен ефект врз претседателката на Комисијата. Но во најголем дел, европските лидери ѝ дозволија да го прошири својот мандат, дополнително поткопувајќи ја улогата што Калас треба да ја извршува.
Некои дипломати дури се сомневаат дека големото внимание што го привлече францускиот документ е само резултат на институционалните судири.
Запрашан дали фон дер Лајен сака да ја укине Европската служба за надворешни работи, нејзиниот портпарол изјави:
„Европската служба за надворешни работи е дел од институциите што ги спроведуваат политиките на ЕУ и, секако, има поддршка од нашата претседателка.“