Додека иселувањето и стареењето на населението остануваат меѓу најголемите демографски предизвици за Македонија, најновите податоци на „Евростат“ укажуваат дека земјава сè уште има потенцијал за поголема економска активност. Уделот на населението на возраст од 20 до 64 години е повисок од европскиот просек, но клучното прашање е дали овој потенцијал може да се претвори во поквалификувана работна сила, повисока продуктивност и подобро платени работни места.
Според податоците на европската статистичка служба, 59,5 проценти од населението во Македонија е на возраст од 20 до 64 години, наспроти 58,3 проценти во Европската Унија. Разликата од 1,2 процентни поени покажува дека земјава сè уште располага со релативно висок удел на жители во работоспособна возраст.
Ова, сепак, не значи дека сите лица од оваа возрасна група се вработени или активно вклучени на пазарот на трудот. Според аналитичар со долгогодишно искуство во македонскиот Завод за статистика, бројката е показател за потенцијалот, но не и за тоа колку тој навистина се користи.
„Разликата од 1,2 процентни поени во наша корист наспроти ЕУ не е статистичка сензација, но економски не е ниту безначајна. Тоа кажува дека Македонија сè уште не е земја во која демографската структура целосно го затвора просторот за раст. Напротив, во структурата на населението сè уште постои ресурс што може да биде основа за поголема економска активност, инвестиции и раст на продуктивноста“, посочува соговорникот.
Работоспособното население не значи автоматски и продуктивна економија
Возрасната група од 20 до 64 години е важна за анализите на пазарот на трудот, но не покажува колку луѓе работат, какво образование имаат, колку се активни на пазарот на трудот и каква економска вредност создаваат.
Според аналитичарот, токму тука се наоѓа една од најголемите можности за Македонија – да го насочи фокусот од бројот на жители кон нивните знаења, вештини и придонес во економијата.
Наместо прашањето колку работоспособни луѓе има земјава, во преден план треба да биде прашањето колку вредност може да создаде со човечкиот потенцијал што го има.
Тоа подразбира подобро образование, квалитетна стручна подготовка, дигитални знаења, технички и инженерски компетенции, менаџерски вештини, познавање странски јазици и способност за работа со нови технологии.
Особено важно е образовниот систем да се поврзе со реалните потреби на компаниите, за стекнатите квалификации да овозможат полесно вработување и поголема продуктивност.
Полошкиот Регион има најголем удел, Скопскиот најмал
Демографскиот потенцијал не е рамномерно распределен низ земјава. Според регионалните податоци наведени во анализата, Полошкиот Регион има најголем удел на население на возраст од 20 до 64 години, од 61,6 проценти. Најмал удел е забележан во Скопскиот Регион, со 58,3 проценти.
Разликите покажуваат дека демографските движења имаат и локална димензија, поради што економските политики треба да се приспособуваат на потребите на одделните региони.
Во некои подрачја приоритет може да биде привлекувањето инвестиции, во други преквалификацијата и подобрувањето на образованието, а во трети развојот на инфраструктурата и создавањето услови младите да останат.
Европа старее, а Македонија може да добие нови економски можности
Европската споредба отвора и пошироко прашање за иднината на пазарот на трудот. Според „Евростат“, во 39 региони на ЕУ најмалку 63 проценти од населението е на возраст од 20 до 64 години, додека во 189 региони уделот е под 55 проценти.
Стареењето на населението и недостигот од работници во одредени сектори се предизвик за европските економии. За Македонија ова може да биде можност за привлекување инвестиции, развој на производството и вклучување во европските синџири на снабдување, особено поради географската близина до европскиот пазар.
Но, постои и ризик. Доколку странските пазари нудат подобри плати и услови за работа, домашната работна сила може дополнително да се насочи кон странство.
„За Македонија ова може да биде ризик, но и можност. Ако европските компании во иднина сè повеќе бараат луѓе, знаење и производствени капацитети во поблиското соседство, Македонија може да има нешто што е сè повредно – релативно поволна демографска структура во комбинација со географската близина до европскиот пазар. Но само ако знае да го искористи тоа“, вели соговорникот.
Потребни се повисоки вештини, инвестиции и подобри плати
Според анализата, Македонија не може долгорочно да ја гради конкурентноста само врз основа на евтината работна сила. За да се натпреварува со поголемите економии, потребно е зголемување на продуктивноста по работник и создавање производи и услуги со повисока додадена вредност.
Тоа бара поголеми инвестиции во технологија, автоматизација, софтвер и подобра организација на производството, но и континуирано усовршување на вработените.
Паралелно, неопходно е зголемување на учеството на жените на пазарот на трудот, активирање на младите кои не се вработени, преквалификација и доживотно учење, како и подобро искористување на потенцијалот на повозрасните работници.
Меѓу важните предизвици се и намалувањето на сивата економија и создавањето услови за враќање на граѓаните кои заминале во странство.
Демографскиот капитал е можност, но не и гаранција за раст
Податокот дека 59,5 проценти од населението е на возраст од 20 до 64 години треба да се гледа како почетна позиција, а не како доказ дека демографските проблеми се надминати.
Иселувањето и стареењето остануваат сериозни предизвици, но сегашната старосна структура остава простор за поголема економска активност, доколку се преземат соодветни мерки.
Според соговорникот, долгорочниот развој треба да се заснова на повеќе инвестиции во луѓето, знаењето и технологијата, поголема продуктивност и извоз на производи и услуги со висока додадена вредност.
Главниот предизвик за Македонија не е само да го зачува работоспособното население, туку да создаде услови тоа да биде поквалификувано, попродуктивно и подобро платено. Само така демографскиот потенцијал може да се претвори во реална конкурентска предност на домашната економија.