Гжегож Браун, лидер на полската радикална десница, објави видео на кое се гледа како со чекан крши споменик во Полска посветен на припадници на Украинската востаничка армија (УПА). Според полскиот информативен портал Notes from Poland, УПА била партизанска сила од Втората светска војна која се борела против Советскиот Сојуз, но била одговорна и за масакри врз Полјаци.
Браун изјави дека споменикот – кој неодамна веќе бил оштетен од непознати сторители – треба да се отстрани бидејќи „ја навредуваат меморијата за жртвите на украинскиот геноцид врз Полјаците“ и „го велича нацизмот“. Овој инцидент се случи во време на обновени тензии меѓу Варшава и Киев околу историјата од Втората светска војна, особено со оглед на тоа што УПА сè уште официјално се слави во Украина.
Споменикот се наоѓа во селото Лиски, на неколку километри од украинската граница, и го означува местото на погреб на 41 припадник на УПА убиени во 1946 година – кратко по Втората светска војна – од советската тајна полиција (НКВД). Оваа област историски имала големо етничко украинско население.
Споменикот бил цел на вандали и минатиот месец, кога бил испрскан со црна боја и му бил оштетен сводот; дополнителни оштетувања на натписот биле откриени претходно оваа недела. Полицијата започнала истрага за вандализам, оштетување на имот и поттикнување етничка омраза, но сторителите не биле идентификувани, објави полската новинска агенција ПАП.
Сепак, во средата вечерта, самиот Браун објави снимка на која се гледа како тој и уште еден маж со чекан постојано удираат по предниот дел на споменикот. Притоа, тие видливо го оштетиле каменот на кој биле врежани имињата на загинатите борци на УПА, а се обиделе и да откршат посебна плоча.
За време на снимањето, Браун – кој е пратеник во Европскиот парламент и кој го освои четвртото место на минатогодишните претседателски избори во Полска – тврдел дека локалните жители се „плашат дека некој ќе ги запали“ доколку се обидат самите да го отстранат споменикот. Не е познато точно кога е направена снимката.
Кратко по објавувањето на видеото, локалната полиција од областа Хрубјешов соопшти дека ја истражува штетата на споменикот. Портпаролката на полското Министерство за внатрешни работи, Каролина Галецка, го сподели соопштението на полицијата и јасно стави до знаење дека „сторителите нема да поминат неказнето“.
Ова не е прв ваков испад на Браун. Тој редовно спроведува слични акции за да ги покаже своите антиукраински, антисемитски и анти-ЛГБТ ставови, а поради нив веќе се соочува со низа отворени судски постапки.
Тој моментално е на суд поради тоа што нападна и изгасна свеќи во полскиот парламент со апарат за гаснење пожар за време на прославата на еврејскиот празник Ханука. Минатиот месец тој беше обвинет и за кривично дело негирање на нацистичките злосторства, бидејќи јавно тврдеше дека гасните комори во Аушвиц биле „лага“.
Тој, исто така, се соочува со обвиненија за кражба поради отстранување на украински знамиња и знамиња на Европската унија од згради, како и со обвиненија за уништување на изложба посветена на ЛГБТ+ заедницата. Доколку биде осуден, може да се соочи со повеќегодишни затворски казни за некои од наводните прекршоци.
И покрај сето ова, партијата на Браун, Конфедерација на полската круна (KKP), одржува стабилна поддршка од осум до девет проценти во анкетите. Овој резултат би можел да биде одлучувачки при формирањето на владејачко мнозинство по парламентарните избори следната година.
Киев: Спомениците и местата за погребување не смеат да бидат поле за политички пресметки
Украинските власти сè уште официјално не реагирале на најновиот потег на Браун. Сепак, кога истиот споменик беше оштетен минатиот месец, украинската амбасада во Варшава изрази длабоко негодување.
„Без оглед на тешките и трагични поглавја од нашата заедничка историја, местата за погребување и спомениците мора да останат надвор од политичките препукувања и да се третираат со почит“, соопштија тогаш од амбасадата.
Украинските дипломати особено предупредија дека ваквите инциденти се случуваат во услови на растечка непријателска атмосфера кон Украинците во Полска, вклучително и напади врз нивни граѓани. „Секој обид историските спорови да прераснат во вандализам, заплашување или непријателство кон современа Украина и Украинците е крајно опасен и бара јасен правен одговор“, нагласија тие.
Дипломатските односи меѓу Полска и Украина дополнително се влошија во мај, кога претседателот Володимир Зеленски именуваше една воена единица по „хероите на УПА“. Неговиот полски колега, Карол Навроцки, реагираше со одземање на највисокото полско државно одликување што претходно му беше доделено на Зеленски.
Оттогаш тензиите се намалија, а Украина презеде неколку чекори за смирување на спорот. Сепак, остануваат длабоки разлики, особено во однос на масакрите во Волинија, каде што силите на УПА убиле околу 100.000 полски цивили.
Полска овие масакри ги смета за геноцид, додека Киев цврсто го отфрла тој термин и продолжува да ѝ оддава почит на УПА за нејзиниот отпор против советската власт.
Во исто време, во Полска расте непријателството кон Украинците – кои ја сочинуваат најголемата имигрантска заедница во земјата. Бројот на пријавени злосторства од омраза насочени против Украинците пораснал за 30 проценти во првата половина од оваа година. Во 2017 година, по отстранувањето на еден споменик на УПА во Полска, Киев ја забрани ексхумацијата на полските жртви од масакрите во Волинија на своја територија, оставајќи десетици илјади луѓе во необележани масовни гробници. Сепак, минатата година дојде до пресврт кога Украина одобри продолжување на ископувањата, што доведе до пронаоѓање и погребување на посмртните останки на десетици жртви. Од своја страна, претходно овој месец, Полска ѝ даде дозвола на Украина да трага по посмртните останки на украински цивили убиени од полски борци на отпорот за време на Втората светска војна.