Канадскиот премиер Марк Карни стана симбол на отпорот на средните сили на меѓународната сцена по неговиот забележан говор на почетокот од годинава, но се очекува да биде значително повоздржан во критиките кон американскиот претседател Доналд Трамп на претстојниот самит во Европа.
Говорот на Карни на Светскиот економски форум во Давос, Швајцарија, во јануари му донесе меѓународна политичка популарност. Тогаш тој изјави дека глобалниот поредок заснован на правила е завршен и ја осуди принудата што големите сили ја вршат врз помалите држави. Неговите зборови добија широко признание и медиумско внимание, а во одреден момент го засенија и Трамп на собирот.
Сепак, самитот на Групата седум (Г7), кој започнува во понеделник во Франција, се одржува непосредно пред закажаната ревизија на Договорот меѓу САД, Мексико и Канада (УСМЦА) на 1 јули. Станува збор за најновата верзија на северноамериканскиот трговски договор што уште од почетокот на 1990-тите години ги поврзува економиите на САД, Мексико и Канада. Ова е клучен момент за трговските преговори, а Трамп неделава изјави дека можеби нема да го обнови договорот.
Повеќе од 70 проценти од канадскиот извоз завршува на американскиот пазар, па затоа зачувувањето на договорот е од суштинско значење за Канада.
Канадскиот историчар Роберт Ботвел оцени дека Трамп претставува поголем предизвик за Карни отколку за кој било друг светски лидер.
„Ние сме повеќе изложени на САД од која било друга држава“, изјави Ботвел.
Трамп заминува на самитот Г7 веднаш откако во недела ќе биде домаќин на УФЦ натпревари во Белата куќа по повод неговиот 80-ти роденден.
Самитот ќе се одржи во период кога тензиите меѓу Вашингтон и Отава се зголемуваат. Еден од најдолготрајните и најпријателски сојузи во светот, изграден врз географската близина, заедничкото наследство и вековните интереси, е сериозно нарушен, што се гледа и преку неодамнешните несогласувања меѓу лидерите на двете земји.
Премиерот на Онтарио, Даг Форд, требаше да присуствува на прием организиран од Американската стопанска комора во Вашингтон, но настанот бил откажан во последен момент. Вик Федели, еден од министрите во владата на Онтарио, изјави дека ако Трамп навистина извршил притисок за откажување на настанот, тоа за Форд треба да биде „значка на чест“.
Трамп повторно изјави оваа недела дека на САД не им е потребно ништо што го нуди Канада. Од своја страна, Карни постави цел Канада во следната деценија да го удвои извозот кон пазари надвор од САД, оценувајќи дека трговската војна на Трамп создава неизвесност кај инвеститорите.
Во меѓувреме, отворањето на голем канадски мост преку реката Детроит, чија изградба Трамп претходно се закануваше да ја блокира, беше одложено поради нерешени прашања.
Потезите на Трамп, вклучително и започнувањето трговска војна и сугестиите Канада да стане 51-та американска држава, предизвикаа силно незадоволство кај Канаѓаните и создадоа политичка атмосфера што му помогна на Карни да ја освои премиерската функција со ветување дека ќе му се спротивстави на американскиот претседател.
Претставници на администрацијата на Трамп постојано нагласуваат дека само две држави – Кина и Канада – возвратиле со контрамерки во трговската војна. Американскиот трговски претставник Џејмисон Грир оцени дека канадските одмазднички мерки претставуваат сериозен проблем во тековните разговори.
Професорот по политички науки на Универзитетот Мекгил во Монтреал, Даниел Беланд, смета дека Карни свесно го ублажил својот тон кон администрацијата на Трамп за да избегне дополнително влошување на односите.
„Постои јасна разлика меѓу она што премиерот Карни го кажа во Давос за отпорот на средните сили кон хегемоните и неговите сегашни обиди да ја насочи американската администрација во вистинска насока во однос на ревизијата на УСМЦА и трговската политика воопшто“, рече Беланд.
Карни, исто така, ги минимизираше најновите изјави на Трамп за можноста Канада да стане 51-та држава на САД.
Канада и Мексико сакаат договорот УСМЦА да биде продолжен за уште 16 години, додека Трамп повеќепати размислувал за повлекување од него. Пореално сценарио е договорот да биде предмет на годишни ревизии во следната деценија.
Карни денеска треба да се сретне со францускиот претседател Емануел Макрон во Париз пред почетокот на самитот во Евјан-ле-Бен, Франција.
За време на викендот тој ќе отпатува и во Ирска, каде што ќе разговара со ирскиот премиер во обид да ги диверзифицира трговските врски на Канада и да ја намали зависноста од американскиот пазар.
Ова е деветта посета на Карни на Европа во последните 15 месеци, откако ја презеде премиерската функција во март 2025 година.
Според Беланд, САД и понатаму ќе останат најголемиот трговски партнер на Канада во догледна иднина.
„Тоа е реалност што Карни мора постојано да ја има предвид, дури и додека се обидува да ја направи Канада нешто помалку зависна од трговијата со САД“, заклучи тој.