Надежите за постигнување мир меѓу Иран и Соединетите Американски Држави пораснаа во петокот, откако американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека договор би можел да биде потпишан уште овој викенд, иако Техеран соопшти дека сè уште нема донесено конечна одлука за спогодбата.
Доколку биде потврден, договорот би претставувал најзначајниот дипломатски пробив досега за ставање крај на тримесечната војна, во која загинаа илјадници луѓе и која предизвика значителен раст на светските цени на енергенсите, откако Иран речиси целосно го затвори Ормускиот Теснец за поморскиот сообраќај.
„Штотуку постигнавме одлично решение за војната со Иран“, им изјави Трамп на новинарите во Белата куќа во четвртокот.
„Теснецот официјално ќе биде отворен веднаш штом ќе го потпишеме договорот, а тоа би можело да се случи наскоро, многу наскоро, можеби за време на викендот во Европа“, рече тој, додавајќи дека потпретседателот Џеј Ди Венс ќе присуствува на потпишувањето.
На прашањето дали иранскиот врховен лидер ајатолахот Мојтаба Хамнеи го одобрил договорот, Трамп одговори: „Според моите информации, одговорот е да.“
Од средината на март, Трамп повеќепати тврдеше дека договорот со Иран за завршување на војната е блиску. Во текот на оваа недела двете страни разменија напади, што дополнително го наруши прекинот на огнот прогласен во април.
Иранските медиуми го пренесоа портпаролот на Министерството за надворешни работи, Есмаил Багаеи, кој изјави дека голем дел од договорот е финализиран, но дека Иран нема да отстапи од своите клучни позиции.
„Сè уште не сме донеле конечна одлука за ова прашање“, рече тој. „Станува збор за многу важно прашање кое моментално се разгледува од надлежните институции.“
Пазарите реагираа позитивно
Азиските берзи во петокот се приклучија кон глобалниот раст на пазарите поради надежите дека конечно би можел да се постигне мировен договор, додека цените на нафтата паднаа на најниско ниво во последните два месеци.
Сепак, тензиите околу Ормускиот Теснец остануваат високи. Американските сили собориле два ирански дрона за еднократен напад, откако Техеран се обидел да нападне трговски бродови кои пловеле низ овој клучен поморски премин, соопштил американски претставник.
Иранската војска, според државните медиуми, запрела танкер при преминување низ теснецот, а рано утринава биле пријавени и експлозии.
Објавата на Трамп дојде откако тој ги откажа планираните воени удари врз Иран, наведувајќи напредок во разговорите.
„Ова е многу силен меморандум за разбирање кој сè уште е донекаде концептуален“, изјави Трамп.
Американскиот претседател повеќепати истакна дека секој мировен договор мора да гарантира дека Иран нема да може да развие нуклеарно оружје. Иран, пак, негира дека има такви намери.
Барањата на Техеран вклучуваат укинување на меѓународните санкции, ослободување на милијарди долари замрзнати средства и признавање на неговата контрола врз Ормускиот Теснец.
„Најважно е дека во Иран нема да има нуклеарно оружје. Тоа значи ниту развиено, ниту купено“, изјави Трамп подоцна за време на предизборен настан.
Политички притисок врз Белата куќа
Претходно во четвртокот, Трамп изјави дека САД ќе го погодат Иран „многу силно вечерва“ и дека на крајот сакаат да ја преземат контролата врз нафтениот центар на островот Харг.
Конфликтот претставува политички проблем за Белата куќа, бидејќи анкетите покажуваат пад на поддршката за Трамп поради незадоволството на гласачите од високите цени на горивата.
Дел од републиканците јавно изразија загриженост дека непопуларноста на војната може да ги чини контролата врз Конгресот на ноемвриските избори.
Трамп на социјалните мрежи објави дека договорот бил одобрен од држави меѓу кои се Израел, Саудиска Арабија, Катар и Обединетите Арапски Емирати.
Кабинетот на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху соопшти дека Израел не е страна во меморандумот за разбирање меѓу Иран и САД.
Според соопштението, Нетанјаху му изразил благодарност на Трамп за неговата посветеност на договор кој ќе вклучува отстранување на збогатениот нуклеарен материјал, демонтажа на инфраструктурата за збогатување, ограничување на производството на ракети и прекин на поддршката за регионалните сојузници.
Во меѓувреме, Техеран бара прекин на израелските напади во Либан, каде што борбите продолжуваат во паралелниот конфликт меѓу Израел и Хезболах, група поддржана од Иран.