Еден час повеќе за спиење, но и порано стемнување во попладневните часови – тоа ги очекува граѓаните во Македонија од претстојниот викенд. Во ноќта меѓу сабота и недела, на 25 октомври, започнува зимското сметање на времето, а часовниците во 3 часот по полноќ ќе се поместат еден час наназад, односно на 2 часот.
Со ова завршува периодот на летно сметање на времето. По промената, утрата ќе осамнуваат порано, но дневната светлина ќе завршува порано и во попладневните часови.
Иако поместувањето на часовниците двапати годишно со децении се применува со цел подобро да се искористи дневната светлина и да се намали потрошувачката на енергија, неговата оправданост сè почесто се доведува во прашање. Дискусијата за укинување на оваа практика трае со години, но европските земји сè уште немаат постигнато конечен договор.
Практиката во Европа била воведена во повеќе земји за време на Првата светска војна, а повторно се проширила во 1970-тите, во периодот на енергетските кризи. Подоцна, Европската Унија ги усогласи датумите за промена на времето, со цел да се избегнат нарушувања во транспортот, трговијата и функционирањето на единствениот пазар.
Европа со години најавува укинување, но без конечна одлука
Прашањето за прекин на сезонското менување на времето доби силен замав во 2018 година, кога Европската комисија предложи да се укине задолжителното двократно годишно поместување на часовниците. Предлогот следуваше по јавна консултација во која мнозинството учесници се изјаснија против оваа практика.
Во март 2019 година, Европскиот парламент гласаше за укинување на сезонското менување на времето од 2021 година. Сепак, за промената да стапи во сила, беше потребен и договор меѓу земјите членки во Советот на Европската Унија.
Токму усогласувањето меѓу државите остана главната пречка. Земјите треба да одлучат дали трајно ќе го задржат летното или стандардното, односно зимското време. Без заеднички договор, постои ризик од создавање различни временски режими, што би можело да предизвика проблеми во прекуграничниот транспорт, трговијата и секојдневното функционирање на единствениот пазар.
Ниту обновените повици за укинување на практиката не донесоа конечна одлука. Во 2025 година, шпанскиот премиер Педро Санчез повторно се заложи за прекин на сезонското менување на времето, наведувајќи дека енергетските придобивки се ограничени, додека промената може да влијае врз здравјето и биолошкиот ритам на луѓето.
Што ќе се случи во Македонија?
Македонија претходно најави дека ќе се усогласи со одлуката на Европската Унија доколку биде постигнат заеднички договор за укинување на сезонското поместување на часовниците. Сепак, не беше утврдено дали земјата трајно би останала на летното или на зимското сметање на времето.
Засега, во Македонија продолжува примената на постојниот систем, па часовниците во недела ќе се вратат еден час наназад. Следната промена е предвидена за последната недела во март 2027 година, кога повторно ќе започне летното сметање на времето.
И САД размислуваат за трајно летно време
Дебатата за укинување на сезонското менување на времето продолжува и во Соединетите Американски Држави. На 14 јули 2026 година, Претставничкиот дом на американскиот Конгрес го усвои предлог-законот „Sunshine Protection Act“, со кој летното сметање на времето би станало трајно.
Предлогот беше усвоен со 308 гласа „за“ и 117 „против“, но за да стапи во сила, потребно е да помине и во Сенатот. Сличен обид во 2022 година беше усвоен во Сенатот, но не ја заврши законодавната постапка.
Поддржувачите на трајното летно време сметаат дека повеќе дневна светлина во попладневните часови би можела да им користи на семејствата, туризмот и економските активности. Од друга страна, противниците предупредуваат дека во зимските месеци разденувањето би било подоцна, што може да создаде тешкотии за учениците и за луѓето кои рано одат на работа.
Така, и покрај повеќегодишните иницијативи и дебати, Европа и САД засега остануваат во системот на сезонско менување на времето. Во Македонија, промената ќе се случи претстојниот викенд, а прашањето дали часовниците еден ден ќе престанат да се поместуваат останува отворено.