Американците им оддаваат почит на речиси 3.000-те луѓе кои загинаа кога киднапирани авиони удрија во Светскиот трговски центар (СТЦ), Пентагон и на поле во Пенсилванија во 2001 година, и размислуваат за последиците од „11 септември“ кои сè уште одекнуваат денес – дваесет и пет години по најсмртоносниот напад на американско тло.
Членовите на семејствата на жртвите во Њујорк им се придружија на американскиот потпретседател Џеј-Ди Венс и на четворица поранешни американски претседатели на локацијата на Менхетен каде што се случија настаните пред четврт век. Церемонијата на „Граунд зиро“ (Ground Zero) започна, како и секогаш, во 8:46 часот наутро со минута молчење, одбележувајќи го шокантниот момент кога летот 11 на „Американ ерлајнс“ удри во Северната кула на Светскиот трговски центар.
Набргу потоа, членовите на семејствата почнаа гласно да ги читаат имињата на сите 2.977 луѓе кои загинаа на 11 септември, како и на шестмината убиени во бомбашкиот напад врз Светскиот трговски центар во 1993 година. Читањето, кое се одвива во свечен и тажен тон, трае со часови.
Ќе следат и други моменти на сеќавање, со кои ќе се одбележат времињата кога се урнаа преостанатите три авиони и кога се срушија двете кули. За првпат, ќе се одбележи и седма минута молчење во чест на илјадниците луѓе кои починале од 2001 година наваму од болести поврзани со токсичната прашина што го загадуваше воздухот со месеци по нападите. Национална траума.
Во Арлингтон, Вирџинија, високи воени претставници се собраа рано во петокот и го развиорија американското знаме на западната страна на Пентагон – местото на ударот на летот 77 на „Американ ерлајнс“, во кој загинаа 184 лица. Комеморација се одржува и во Шанксвил, Пенсилванија, на местото на падот на летот 93 на „Јунајтед ерлајнс“; тоа беше еден од четирите киднапирани авиони, кој се упатувал кон Вашингтон. Откако дознале за претходните напади, патниците на тој лет се обиделе да ја преземат контролата врз авионот од киднаперите, но терористите го урнале леталото на земја.
Тие напади обликуваа генерации Американци – како оние што го преживеаја тој ден, така и оние што пораснаа во периодот што следеше. Надворешната и внатрешната политика на САД, како и ставовите на јавноста кон безбедноста, никогаш повеќе не беа исти. Керолин Огоновски, која сега има 39 години, оваа година го роди своето прво дете и му го даде името на неговиот дедо. Минатата недела таа го посети гробот на својот татко заедно со бебето, а денес присуствуваше на комеморација во Бостон. Џон Огоновски беше капетан на летот 11.
„Им должиме на татко ми и на сите други што ги загубивме тој ден, да се погрижиме и понатаму да ги учиме идните генерации за тоа што се случи, кои беа тие луѓе, кои беа тие херои и како нашата земја се обедини и зајакна како резултат на тоа“, изјави ќерката на жртвата во телефонско интервју за Ројтерс.
Болка што се пренесува низ генерациите
Од 2001 година наваму, созреваше една генерација Американци – премногу млади за да се сеќаваат на самите напади, но чии животи беа суштински изменети од нив.
Нападите ја започнаа „Војната против тероризмот“, што доведе до формирање на Министерството за внатрешна безбедност и до долгогодишни американски инвазии врз Авганистан и Ирак. Реакцијата на јавноста што следеше потоа придонесе за подемот на Доналд Трамп пред една деценија, бидејќи тој ветуваше дека ќе избегнува нови странски конфликти. Сепак, тоа ветување сега е ставено на тест поради тековниот конфликт со Иран.
Истовремено, сепак, американските муслимани и имигрантите од земји со мнозинско муслиманско население се соочија со пораст на предрасудите и злосторствата од омраза. Анкетите на јавното мислење покажуваат дека настаните од 11 септември продолжуваат да влијаат врз тоа како Американците ги доживуваат муслиманите. Членот на Градскиот совет на Њујорк, Зоран Мамдани – првиот муслиман на таа функција – се соочи со барања од некои републиканци да не присуствува на петочната церемонија, барање што тој го одби.
Жртвите не беа само оние што загинаа на 11 септември. Многу припадници на службите за итна интервенција, кои поминаа недели или месеци на местото на настанот во периодот по нападите, како и локални жители и други лица, се разболеа поради токсините во воздухот и на крајот починаа. Се проценува дека 4.000 луѓе починале од причини поврзани со нападите во годините што следеа. Илјадници мртви години подоцна
Таткото на Патрик Велен – кој исто така се викаше Патрик – беше њујоршки пожарникар кој интервенираше по нападите и продолжи да работи на местото на настанот со месеци, среде прашината и урнатините. Во 2020 година, нему му беше дијагностициран холангиокарцином, редок вид на рак поврзан со изложеност на токсични канцерогени материи, а тој почина во 2021 година.
„Владата му рече дека воздухот е безбеден за дишење, а тоа, очигледно, не беше вистина“, изјави помладиот Велен по комеморацијата организирана од Њујоршката противпожарна служба оваа недела.
Информацијата дека воздухот на местото на нападот е безбеден за дишење беше објавена од Американската агенција за заштита на животната средина (EPA). Нејзината поранешна директорка, Кристин Тод Витман, упати извинување во интервју за весникот „Гардијан“ во 2016 година, наведувајќи дека агенцијата направила сè што можела врз основа на сознанијата достапни во тоа време. Противпожарната служба на градот Њујорк загуби 343 припадници на денот на нападите. Податоците на службата покажуваат дека оттогаш уште над 600 пожарникари – вклучително и пензионирани припадници кои учествувале во операциите за спасување – починале од болести поврзани со нападите. Само оваа година починале дваесет и шестмина.