Меѓународната поморска организација (ИМО) при Обединетите нации во четвртокот привремено ја запре операцијата за придружба на бродови низ Ормускиот Теснец, откако еден товарен брод пријави дека бил нападнат. Инцидентот повторно ги разгоре стравувањата околу прелиминарниот договор за ставање крај на војната со Иран.
Според британската агенција за поморска безбедност UKMTO, товарниот брод соопштил дека бил погоден од проектил во близина на брегот на Оман, само неколку часа откако Техеран ги предупреди бродовите да не користат рути што не се одобрени од иранските власти.
Двајца американски претставници изјавија за „Ројтерс“ дека бродот бил нападнат од Иран, додека Управата за Ормускиот Теснец, формирана од Техеран за управување со пловидбата низ теснецот, соопшти дека не може да гарантира безбедно минување за бродовите што не ги следат одобрените рути.
Четири извори го идентификуваа бродот како „Ever Lovely“, кој плови под знамето на Сингапур. Според безбедносен извор, најверојатно бил нападнат со беспилотно летало.
Американската влада засега не даде официјален коментар. Претседателот на САД, Доналд Трамп, претходно овој месец предупреди дека доколку Иран не го почитува договорот за прекин на војната и повторно отворање на теснецот, САД најверојатно повторно ќе извршат воздушни напади врз земјата.
Стотици бродови и илјадници морнари останаа блокирани
ИМО работеше на евакуација на стотици заглавени бродови и илјадници морнари од Ормускиот Теснец, каде што тие беа блокирани со месеци по почетокот на војната кон крајот на февруари.
Генералниот секретар на ИМО, Арсенио Домингез, изјави дека организацијата одлучила „привремено да ја прекине имплементацијата на операцијата за повторно да потврди дека и понатаму постојат сите неопходни безбедносни гаранции за бродовите на списокот за евакуација, како и за останатите пловила во регионот“.
Од ИМО нагласија дека бродот кој бил предмет на нападот не бил дел од програмата за евакуација.
Програмата, започната во вторникот, им овозможуваше на бродовите и нивните екипажи доброволно да го напуштат Персискиот Залив преку две безбедносни рути – една низ ирански, а другата низ омански територијални води, под надзор на САД.
Пораст на цените на нафтата
По веста за нападот, референтните светски цени на нафтата се зголемија за 1,9 проценти. Аналитичарите предупредуваат дека инцидентот повторно ги зголемува сомнежите околу тоа кога испораките на нафта од Персискиот Залив ќе се вратат во нормала.
Инцидентот во близина на Оман повторно го насочи вниманието кон идната контрола на Иран врз Ормускиот Теснец – една од најважните светски поморски артерии, преку која пред конфликтот се транспортираше околу една петтина од светските дневни испораки на нафта и течен природен гас.
Пред нападот, американскиот државен секретар Марко Рубио, кој беше во посета на земјите од Заливот, изјави дека доколку Иран почне да ги загрозува или блокира бродовите во теснецот, „ќе се соочиме со сериозен проблем“.
Иран инсистира на контрола врз теснецот
Иранските Револуционерни гарди соопштија дека безбедно минување низ Ормускиот Теснец ќе биде можно само преку рутите што ќе ги одреди Иран, предупредувајќи дека ќе преземат мерки против сите пловила што нема да ги почитуваат тие правила.
Според британската компанија за поморска безбедност „Амбри“, Револуционерната гарда во четвртокот наредила два брода под панамско знаме да ја сменат својата рута.
Во меѓувреме, американскиот министер за енергетика Крис Рајт изјави дека транспортот на нафта низ теснецот постепено се приближува до нивото од пред нападите на САД и Израел врз Иран на 28 февруари, при што во последните 24 часа низ теснецот биле транспортирани најмалку 20 милиони барели нафта.
За време на конфликтот, Иран воспостави фактичка контрола врз овој стратешки поморски премин, што предизвика сериозни нарушувања во снабдувањето со нафта и нестабилност на светските енергетски пазари.
Продолжуваат несогласувањата околу мировниот договор
Војната претставува сериозен политички товар за американскиот претседател Доналд Трамп во пресрет на ноемвриските избори за Конгресот. Според анкетата на „Ројтерс/Ипсос“, само секој четврти Американец смета дека војната била оправдана.
Во меѓувреме, продолжуваат несогласувањата околу клучните елементи на рамковниот договор за прекин на огнот. Спорните прашања ги вклучуваат финансиските стимулации за Иран, нуклеарните инспекции, контролата врз Ормускиот Теснец и паралелниот конфликт меѓу Израел и Либан.
Главниот ирански преговарач, Мохамад Бакер Калибаф, ги отфрли американските тврдења дека Иран ќе ги искористи одмрзнатите финансиски средства за купување американски земјоделски производи, оценувајќи ги како неточни.
Според договорот, во наредните 60 дена треба да продолжат преговорите за најсложените прашања, меѓу кои и иранската нуклеарна програма.