Si e përjetova lirinë (16 vjet pas)

(Secili prej nesh ka një histori lirie për ta rrëfyer. Secili prej nesh ka një histori çlirimi për ta treguar. Që të mos e harrojmë, duhet ta shkruajmë. Ky është rrëfimi im për 16 vjetorin e çlirimit të Kosovës. Është rrëfimi për shokun e “luftës”, Dautin. Është rrëfimi për burekun e Kukësit. Është rrëfimi për takimin e dashurisë së jetës time si dhe rrëfimi për fshatin fantazmë)
Korab Lecaj
Sikur sot e kujtoj vrapimin pas traktorit tonë dhe vajin e Dautit (atëkohë 13-14 vjeç), nga fshati Babush i Muhaxherëve të Lipjanit. Ai, nuk e pranonte dot se familja jonë po kthehej në Kosovë dhe se më nuk do të ishim komshinjtë e parë të tij në kamp. Me Dautin kisha kaluar kohën më të madhe si refugjat në kampin “Medecins Sans Frontieres”, i cili ishte ngritur buzë fshatit Gostil të Kukësit. Lufta na kishte sjell miq të rinj, ndërsa çlirimi po na sillte ndarjen nga ta.
Unë qendroja në fund të traktorit, i cili ishte i stërmbushur me njerëz dhe rroba të disa familjeve. Nga lart i bëja me dorë miqve tanë, të cilët qendronin në hyrje të kampit, derisa ne humbëm poshtë rrugës, që të shpie në Kukës.
Pas po e lija kampin ku kisha kaluar pjesën më të madhe të kohës si refugjat. Pas po lija një histori të tërë. Shumë rrëfime. Shumë miq. Shumë vuajtje. Shumë pjesë të lumtura. Shkollën time të improvizuar në tendë, ku jepte mësim edhe motra ime, Merita. Fushën e volejbollit, të cilën na kishin ndërtuar për t’u argëtuar. Qendrën informative, ku çdo ditë shfletoja gazetat shqiptare dhe në një tranzistor të vogël dëgjonim lajmet e Zërit të Amerikës, Evropës së Lirë… po lija pas një vend që përgjithmonë do të mbetej në kujtimet e mija.
Pas lash edhe Drinin, që gjendej pas një kodre të vogël të mbjellur me mollë, ku herë pas here, së bashku me shokun tim të “luftës”, Dautin dhe ca djem të tjerë, freskoheshim, në ato ditë vape qershori. Pas e lash edhe Gjallicën, e cila si mburojë qendronte mbi kampet e refugjatëve të luftës. Pas e lash edhe rrënojat e një aeroplani ushtarak të NATO-s, i cili një ditë pas nënshkrimit të marrëveshjes së Kumanovës, ishtë rrëzuar pak metra nga tendat e kampit, sepse aty afër ishte një aeroport të cilën e kishte ndërtuar ushtria arabe dhe aeroplanët ateronin dhe fluturonin çdo ditë. Kjo është një histori në vete.
Por, më e dhimbshmja ishte ndarja nga familja Azemi nga Babushi i Muhaxherëve, familja e Dautit, me të cilët ishim miqësuar aq shumë në ato ditë lufte. Pas e lam kampin e “Medecins Sans Frontieres”, dhe kalonim rrugëve të Kukësit.
***
Kaluam edhe buzë një rruge të këtij qyteti, të cilën s’do ta harrojë kurrë. Nuk do ta harrojë për vetëm një arsyeje. Aty pari kisha kaluar në një ditë me shi, së bashku me babain tim, me të cilin kishim dalur për të kërkuar një strehim për familjen tonë. Buzë asaj rruge gjendej një burektore e vogël. Sa për t’i ikur shiut, babai më kishte ftuar për të ngrënë nga një burek.
Dhe, aty kam ngrënë burekun më të shijshem ndonjëherë. Edhe sot e ndjej aromën e tij. Avullin që na dilte nga goja te dyve. E kujtoj edhe sot shikimin e babit tim, përtej atyre xhamave të cilat i godiste shiu dhe buzëqeshjen e lehtë që herë pas here ma falte, në atë kohë të shëmtuar.
Bureku nuk e kishte formën e atij që gatuhet në Kosovë, nuk e kishte as shijen, por, në ato ditë lufte, ku luftonim për të mbijetuar, kishte kohë që nuk kisha ndier aromë bureku, ndoshta edhe e kisha shijuar aq shumë.
Edhe historinë e kësaj rruge, edhe aromën e burekut, e lash pas. I vetmi që ishte në kthim me mua, ishte babai dhe buzëqeshja e tij plot shpresë.
Duhet të kthehesha në shtëpinë time, të cilën, e kisha kujtuar çdo natë, sa herë binim të flenim në tendat e kampit. Sa shumë e kisha ëndërruar këtë ditë…ditën e kthimit. Ajo tashmë kishte ardhur.
***
Rrugës për në kufi, tek disa uzina të shkatërruara në trazirat e vitit 1997, lash pas edhe kampin italian, aty ku kisha qëndruar ditët e para si refugjat.
Ishte pikërisht ky vend ku në muajin prill të 1999 kisha takuar për herë të parë një vajzë të gjatë, biondinë, e veshur me xhinse dhe me patika “all star”.
Vinte nga Mitrovica. E takova në hyrje të tendës ku qendronte familja ime. Ajo ishte në shoqërim të motrës time, Meritës dhe fliste rrjedhshëm gjuhën angleze e spanjolle gjatë komunikimit me dy gazetare të një gazete nga Spanja. Kjo vajzë, quhej Luljeta, e cila një dekadë pas lufte, do të bëhej bashkëshortja ime.
Traktori lëvizte atyre rrugëve të ngushta dhe të rrezikshme, ndërsa unë pak nga pak, largohesha nga vendi, i cili përgjithmonë do të mbetej vendtakimi me dashurinë e jetës time.
U afruam te kufiri. Fillimisht takuam kufitarët e shtetit shqiptar.
Kaluam edhe urën që gjendej në “tokën e askujt” ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës.
Nga larg e shihja se flamuri serb nuk valvitej tek kufiri i Kosovës. Në vend të ushtrisë serbe, ishin vendosur ushtarët gjerman të KFOR-it. Çfarë ndjenje. Ende nuk besonim se ishim çliruar.
Te kufiri kishte pasur shumë njerëz. Makina të organizatave të huaja. Shumë makina dhe traktorë të refugjatëve që ktheheshin në shtëpi.
U futëm në tokën e Kosovës. Ushtarë serbë nuk kishte. Kishte vetëm rrënoja të cilët i kishin lënë pas. Rruga ishte e mbushur me bordura betoni, të cilat i kishte vendosur ushria serbe. Gjatë gjithë rrugës na shoqëronte Drini i Bardhë, i cili ndoshta ishte dëshmitari i vetëm që kishte parë nga fillimi deri në fund tragjedinë e refugjatëve kosovarë.
Arritem tek udhëkryqi i Zhurit. Aty pashë shumë njerëz, nga vende të ndryshme të Kosovës. Makina, traktorë dhe shumë ushtarë të UÇK-së. Buzë rrugës ishin të vendosura dy tanke të ushtrisë gjermane. Ishte pikërisht ky udhëkryq, ku më 31 mars 1999, autobusë nga qytete të ndryshme të Kosovës sillnin qytetarët, të cilët ishin dëbuar me dhunë. Por, tani ishte ndryshe. Refugjatët po ktheheshin në shtëpi.
Në mesin e tyre isha edhe unë, së bashku me familjen time.
***
Ne morëm rrugën për në fshatin tonë që shtrihet në kufirin me Shqipërinë në magjistralen Prizren-Dragash. Nga lart pashë Zhurin, njërin prej fshatrave më të mëdha të Kosovës. Banorët kishi filluar të kthehen nëpër shtëpi. Aty-këtu ndonjë shtëpi e djegur. Aroma e luftës ndjehej akoma.
Rrugës nuk takuam asnjë makinë. Ishim vetëm ne dhe zhurma e traktorit që ushtonte gjatë ngjitjes përpjetë. Kjo zhurmë e thente atë heshtjen e cila prej muajsh kishte mbretëuar nga ato anë. Rrugët dukeshin të ngushta. Bari ishte rritur shumë. Ngjiteshim lartë rrugës gjarpërore, ndërsa unë, vështroja malet dhe nga lart qytetin e Prizrenit. Por, duket se rruga nuk do të na shkonte mirë deri në fund.
Pak kilometra para se të arrinim në fshat, tek vendi i quajtur Trokoni, goma e traktorit pëlcet.
Mbetëm në rrugë. Nuk lëvizte asgjë. Askush i gjallë nuk kalonte andej pari. Kishim mbetur në mes të rrugës. Nuk e dinim nëse ushtarët serb tashmë kishin ikur të gjithë, apo, në ikje e sipër do të na takonin në mes të rrugës, në mes të malit. Nuk ndjeheshim shumë të sigurtë. Dhe pas shumë diskutimesh, vendosa që unë të nisesha në këmbë për të kërkuar ndihmë në fshat, sepse kishim informacione se disa familje tashmë ishin kthyer.
Rrugës nuk lëvizte asgjë. Ishte pasdite dhe koha më diell. Isha i lodhur, por dëshira për ta parë vendlindjen ishte më e madhe. Nuk e kisha parë tre muaj.
Dhe për këto tre muaj, kisha jetuar me ndjenjen se nuk do të kthehesha ndonjëherë më në fëmijërinë time. Prandaj, lodhjen nuk e ndjeja.
Tek hyrja e fshatit, pashë shtëpi me dyer të hapura. Orendi nëpër rrugë dhe rrugë të boshatisura. Rrugës takova një qen, i cili me shikoj çuditshëm dhe pas pak sekondash ia futi vrapit. Dukej i frikësuar. Më vonë e kuptova se ushtarët serb i kishin qëlluar sa herë që shihin kafshët nëpër rrugë të fshatit. Këtë e kishin treguar disa shqiptar të zënë rob, të cilët kishin punuar në fshatin tonë për nevoja të ushtrisë, derisa ne ishim refugjatë.
***
Ecja rrugës së fshatit. Ajo që me vristë më së shumti, ishte qetësia. Nuk ndihej asgjë e gjallë. Fshati im, me rreth 400 shtëpi, ishtë shndërruar në fshat fantazmë.
Të vetmën frikë që kisha, ishin minat. Arrita tek hyrja e oborrit të shtëpisë time. Bari ishte rritur shumë. Kisha frikë të futesha brenda. Aty qëndrova 10 minuta. Më pas nga larg e degjova një zë mashkulli:
-Futu, futu brenda se nuk ka mina, kam hy unë dje!
Ishte xhaxhai im, i cili kishte ardhur një ditë më herët dhe ishte futur edhe në shtëpinë tonë.
U futa. Rrëmujë. Dyer të hapura. Një biçikletë para shtëpisë, në gjendje të rregullt. Qindra libra të babit tim, të hedhura në rrugë. Në njërën nga pjesët e shtëpisë, i vizatuar një kryq më katër C. Poshtë tij shkruante: “Shiptari, vraçemo se opet”.
Me rëndësi ishte se shtëpia nuk ishte djegur.
Ndërkohë xhaxhai ishte nisur për ta ndihmuar familjen tonë që ta rregullonte gomën e traktorit. Bashkë me familjen time, në fshat filluan të kthehen edhe shumë familje të tjera. Fshati kishte filluar të merrtë sërish frymë. Dalngadalë qetësia që të vriste, filloj të thehej.
Deri atëherë nuk e kisha kuptuar se rruga disa orëshe që kisha bërë nga Kukësi deri në shtëpinë time, ishte shijim i çlirimit. Ishte shijim i lirisë. Atë ndjenjë e di që nuk do ta perjetojë kurrë më. As gjeneratat që do të vinë pas meje nuk do të kenë fatin ta perjetojnë. E vetmja mënyrë për ta përjetuar, mbetet kujtimi për ato ditë. Ta shkruajmë atë që kemi përjetuar, në mënyrë që t’ju përcjellim një pjesë të histories, gjeneratave që do të vijnë pas nesh.