Бројот на банкноти во оптек во Европската Унија расте, и покрај сè пошироката употреба на плаќањата преку паметни телефони. Новите податоци покажуваат дека големите пожари што зафатија делови од Европа дополнително ја зголемиле потребата граѓаните да имаат готовина како резерва во случај на итни ситуации.
Иако во многу европски градови готовината сè повеќе отстапува место на електронските плаќања, количината на физички пари во оптек всушност продолжува да се зголемува. Ова го истакна Филип Лејн, главен економист на Европската централна банка (ЕЦБ).
Експертите оценуваат дека зголеменото користење и чување готовина е поврзано со загриженоста поради воените конфликти, но и со стравувањата дека сајбернапади би можеле да ги нарушат системите за онлајн плаќање, како и плаќањата преку мобилни телефони и платежни картички.
„Вкупната количина на банкноти продолжува да расте. Кога станува збор за трансакциите, бројот на банкноти се намалува, но кога станува збор за вкупната количина во оптек, таа расте“, истакна Лејн.
Сè повеќе готовина како резерва за кризи
Минатата година британската компанија Marks & Spencer беше погодена од продолжен сајбернапад, поради кој неколку недели не можеше да прима онлајн нарачки. Ваквите случаи дополнително ги зголемуваат стравувањата дека дигиталните системи за плаќање може да бидат недостапни во кризна ситуација.
Во 2025 година, на жителите на ЕУ им беше препорачано да имаат залихи од храна, вода и други основни производи за најмалку 72 часа во случај на вонредна состојба. Препораките се однесуваат на различни сценарија, меѓу кои големи пожари, поплави, бури, можни сајбернапади и други непредвидени настани.
На домаќинствата им беше препорачано да имаат подготвен кризен пакет со флаширана вода, радио на батерии, конзервирана храна и – готовина.
Во моментов во оптек се повеќе од 31 милион банкноти, наспроти околу 24 милиони пред пандемијата, во 2019 година. Во 2025 година, најчесто користена била банкнотата од 50 евра, по која следувала онаа од 100 евра.
Некои земји препорачуваат граѓаните да имаат готовина
Неколку европски земји, меѓу кои Австрија, Финска, Германија, Шведска и Холандија, веќе им препорачале на граѓаните да имаат меѓу 70 и 100 евра по домаќинство. Сумата се смета за доволна за купување основни производи во период од 72 часа, доколку онлајн системите за плаќање или мобилните апликации престанат да функционираат.
Европската централна банка ја смета готовината за важен дел од „националната подготвеност за кризни ситуации“. Според неа, постои парадокс: иако употребата на готовина за секојдневни купувања се намалува, сè повеќе луѓе чуваат банкноти како резервни средства.
Лејн истакна и дека е потребно усвојување законски решенија со кои ќе се гарантира достапноста на банкоматите и можноста за подигнување готовина во урбаните центри и трговските зони низ Европската Унија.