Забите на мудроста се трети катници лоцирани во задниот дел на устата. Тие се слични на другите катници, но понекогаш можат да бидат малку помали и се последни што се појавуваат од 32-те трајни заби – обично на возраст од 17 до 25 години. Сите луѓе ги немаат сите четири умници, а често се случува да се вадат, бидејќи предизвикуваат дополнителни проблеми кога ќе изникнат. Затоа е сосема оправдано прашањето – за што служат?
Исто како што споделуваме многу сличности со оние со кои сме поврзани, луѓето споделуваат многу особини со нивните подалечни роднини, приматите. Мајмуните, горилите и шимпанзата имаат мудрост заби.
Пред неколку милиони години, човечките предци имале поголеми вилици и заби од нас денес. На пример, Australopithecus afarensis, кој го добил прекарот по познатиот фосил Луси, живеел пред три до четири милиони години.
Вилицата и забите беа значително поголеми и подебели од нашите. Имаа три големи катници со силен слој на глеѓ. Фосилните черепи од најраните луѓе, исто така, даваат докази за присуството на моќни џвакални мускули.
Научниците веруваат дека биле потребни многу поцврсти вилици и заби бидејќи храната што ја јаделе нашите предци, како сурово месо и растенија, била многу потешка за џвакање од денешната храна.
Врз основа на микроскопски траги на фосилизирани заби, научниците добиваат прилично добар увид во тоа што јаделе нашите исчезнати предци.
Денешната храна е многу помека од онаа во минатото. Има многу фактори – развојот на земјоделството, готвењето и складирањето храна. Помека и полесна за џвакање храна значи дека забите имаат помалку предизвикувачка работа.
Резултатот е дека вилиците на современиот човек еволуирале да бидат помали и се соочуваат со потесни од нашите исчезнати предци, бидејќи нашите оброци повеќе не бараат големи и силни заби.
Имајќи ги предвид овие промени што се случиле во текот на милиони години, третите молари или мудростите заби повеќе не се толку важни како некогаш.
На околу 25 проценти од луѓето денес им недостасува барем еден умник, односно воопшто не е формиран. Иако се случува кај некои луѓе одредени заби воопшто да не растат, тоа е многу поретко отколку кај забите на мудроста.
Научниците не се сигурни зошто точно се случува ова, но се сомневаат дека има врска со гените што ги наследуваме од нашите родители.
Некои експерти, исто така, веруваат дека недостатокот на заби на мудроста е предност за современите луѓе со помали вилици. Сигурно е полесно да се вклопат помалку заби во помала вилица.
Поради недостаток на простор, забите на мудроста често може да се заглават во коската на вилицата и никогаш да не еруптираат или само делумно. Исто така, тие можат да почнат да излегуваат нередовно, што предизвикува дополнителни проблеми, па мора да се отстранат хируршки.