Дополнителна пензија еднаш годишно наскоро ќе стане реалност за пензионерите во Швајцарија, откако граѓаните на референдум дадоа поддршка за воведување 13-та пензија. Првата исплата е предвидена за 1 декември 2026 година, но и покрај тоа што одлуката е донесена, останува отворено прашањето од каде ќе се обезбедат милијардите потребни за финансирање на мерката.
На референдумот одржан во март 2024 година, дури 58,2 проценти од гласачите ја поддржаа иницијативата за дополнителна годишна пензија. Со тоа Швајцарија се подготвува да ја реализира една од најзначајните промени во својот пензиски систем.
Исплатата ќе се врши преку швајцарскиот систем за старосно и семејно осигурување (AHV), а првите корисници треба да ги добијат дополнителните средства на почетокот на декември.
За 13-та пензија потребни се милијарди франци годишно
Според проценките на швајцарскиот Сојузен завод за социјално осигурување (BSV), воведувањето на 13-та пензија во почетокот ќе чини околу четири милијарди швајцарски франци годишно, односно приближно 4,3 милијарди евра.
На подолг рок, годишниот трошок би можел да достигне пет милијарди франци, или околу 5,4 милијарди евра, што отвора сериозни прашања за одржливоста на финансирањето.
Како решение, швајцарскиот парламент предложи зголемување на данокот на додадена вредност (ДДВ) од сегашните 8,1 на 8,5 проценти. Предвидено е ова зголемување да стапи во сила во 2028 година, доколку добие поддршка од граѓаните.
За предлогот е закажано ново гласање на 29 ноември 2026 година. Според објавените анкети, мислењата се поделени: 49 проценти од испитаниците се против зголемувањето на ДДВ, 46 проценти го поддржуваат, додека пет проценти сè уште немаат формирано став.
Дел од пензионерите сакаат да ја донираат дополнителната пензија
Покрај дебатата за финансирањето, во Швајцарија се појави и иницијатива дел од пензионерите да се откажат од дополнителната исплата и средствата да ги донираат за хуманитарни цели.
Фондацијата „Fondation Chance 13“ ги повикува финансиски постабилните пензионери да ја насочат својата 13-та пензија кон помош на луѓето кои се соочуваат со сиромаштија во староста, како и кон поддршка на образованието на децата и младите.
Според проценките на фондацијата, околу една четвртина од швајцарските пензионери би можеле да се откажат од дополнителниот износ. На тој начин би можеле да се соберат приближно една милијарда швајцарски франци за различни општествено корисни цели.
Дали и Македонија треба да воведе 13-та пензија?
Швајцарскиот модел повторно го отвора прашањето за можноста за воведување дополнителна годишна исплата и во други европски земји, вклучително и во Македонија.
За голем дел од пензионерите, особено оние со најниски примања, дополнителна исплата на крајот од годината би можела да претставува значајна финансиска поддршка во периодот кога се зголемуваат трошоците за греење, храна и комунални услуги.
Сепак, воведувањето ваква мерка бара внимателна проценка на буџетските можности и обезбедување стабилен извор на финансирање, за дополнителната помош да не ја загрози долгорочната одржливост на пензискиот систем.